Özel Bilgi

                        Haritalar Dünyas?nda bir Xinjiang Hikayesi: Antik Haritalar ve ?mparatorluk Haklar(1)

                        06.02.2019 作者:Wang Yao

                        ?mparator Qianlong, Cizvit Misyonerler ve Jeodezik Ara?t?rmalar

                        Harita, bölge, da? ve nehirlerin görüntüsüdür, tarih boyunca da sürekli bir ülkenin egemenli?i ve toprak bütünlü?ünün kan?t? olarak görülmü?tür. “Devletlerin bask? haritas? denen topraklar? vard?r. Bask?n?n kendi milleti, haritan?n ise kendi topra?? vard?r. ”(Qing Hanedanl??? Tarihi : Ülkenin Biyografisi Bölümü). Bu sebeple tarih boyunca hanedanlar ve krall?klar haritalar?n çizimine büyük önem vermi?lerdir.

                        Frans?z misyoner Michel Benoist'in (1715-1774) geli?inin 16. y?l? olan 1761 senesinin ba??nda, ?mparator Qianlong kendisine çok önemli bir görev olan, Xinjiang jeodezik ara?t?rmas?n?n sonuçlar?n? Kangxi dönemi “Büyük ?mparatorluk Haritas?”na ekleyerek yepyeni bir Qianlong “?ç Hükumet Haritas?” olu?turmas? görevini verdi.

                        Resim 1: Frans?z misyoner Michel Benoist

                        Michel Benoist’in, ?mparator Qianlong taraf?ndan böyle önemli bir göreve atanmas?n?n as?l sebebi, mimari, astronomi, co?rafya vb alanlarda ola?anüstü performans göstermesidir. 1747'de Benoist, ?mparator Qianlong taraf?ndan Eski Yaz Saray?'n?n (Yuanming Yuan) üç bahçesinden biri olan Ebedi Bahar Bahçesi'nin (Changchun Yuan) Bat? Konaklar? (Xiyang Lou) in?as?ndan sorumlu bir uzman ekibine atand?. Bu proje için Benoist, Çin'deki "büyük su ustal???" (Dashuifa) ad?ndaki ilk Avrupa tarz? f?skiyelerin tasar?m? ve in?as?n? yönlendirdi. 1747’de ilk büyük su ustal??? “Uyumlu Sürpriz ve Keyif”(Xieqiqu) tamamland?ktan sonra Benoist, saray alanlar?n?n di?er k?s?mlar?nda su deposu, büyük ku? kafesi, labirent, "Sakin Denizler Salonu" ve "Uzak Okyanuslar?n Gözlemevi" gibi bir dizi projeler tasarlad? ve in?a etti. Pekin Üniversitesi Weiming Gölü’nün bat?s?nda bulunan “Rulo kuyruklu ta? bal?k”(bkz: Resim 2), “Uyumlu Sürpriz ve Keyif”in ana binas?n?n önündeki çe?menin merkezinde bulunan bir süs heykelidir.

                        Son y?llarda yurtiçinde ve yurtd???nda oldukça ra?bet gören “on iki zodyakl? hayvan?n ba?lar?”(bkz: resim 3), Michel Benoist'in gözetiminde in?a edilmi? "Sakin Denizler Salonu"nun önünde bulunan "On iki Hayvanlar Gölü"nün bir parças?yd?. Bu gölün ortas?nda Çin Zodyak’?n? temsil eden 12 bronz heykel (her taraf?nda 6 tane) f?skiyesi bulunmaktad?r. Ö?len saati hepsi ayn? anda olmak üzere her heykel 2 saatte bir su püskürtür. Daha önce e?i benzeri görülmemi? bir Çin ve Avrupa sentezi olan bu tasar?m, ?mparator Qianlong’un büyük bir sevgisini kazand?. 

                        Resim 2   : Pekin Üniversitesi Weiming Gölü’nde bulunan “Rulo kuyruklu ta? bal?k” (Haziran 2016)

                        Resim 3   : Ejder ve Kaplan Kafalar?

                        Yetenekli bir mimar olmas?n?n yan? s?ra Michel Benoist, astronomi ve co?rafya hakk?nda da derin bir bilgi birikimine sahiptir. 1760 y?l?nda ?mparator Qianlong'un 50. do?um gününü kutlamak amac?yla Benoist, 1.84 m yüksekli?inde ve 3.66 m geni?li?inde, çap? 1.4 metre uzunlu?unda do?u ve bat? olarak ikiye ayr?lan ve Kunyu Wanguo Quantu(Dünyan?n bütün ülkelerinin tam haritas?) ad?nda harikulade bir dünya haritas? haz?rlad?. Bir sonraki y?l Qianlong, ?ç Hükumet Haritas?’n?n yap?m? için onu atad?.

                        Qianlong'un ?ç Hükümet Haritas?, ?mparator Kangxi'nin Genel ?mparatorluk Haritas?’n?n gözden geçirilmi? ve geli?tirilmi? bir versiyonudur. Bu haritalar, Kangxi'nin saltanat? s?ras?nda, Avrupal? misyonerler Jean-Baptiste Régis, Matteo Ripa, Joachim Bouvet ve Petrus Jartoux'un yan? s?ra He Guodong, Suo Zhu ve Ming Antu gibi Çinli uzmanlar?n i?birli?iyle, saha ara?t?rmalar?, trapezoidal projeksiyon, üçgenleme ve astronomik gözlemlerden faydalan?larak üretildi. O dönemde Xinjiang’da yaln?zda Xinjiang’?n do?u bölgesinde bulunan Hami Bölgesi’nin ölçümleri yap?ld? ve sadece bu bölgenin genel bir haritas? ile gelir haritas? çizildi.

                        1755 y?l?nda, ?mparator Qianlong, Çungarya’daki ayaklanmalar? bast?rd?. 1759’da Altishahr Khojas'?n ?syan? bast?r?larak Tianshan da?lar?n?n kuzey ve güneyi Qianlong yönetimi alt?nda birle?tirildi. Daha sonra, ?mparator Qianlong bir ferman yay?nlad?: “Bat? bölgelerinin askeri stratejistleri büyük bir zafer kazand? ve ordular? Yili ilçesine geldi. Bütün Çungarya topraklar? haritalara ve kay?tlara dahil edilecek. Da?lar?, su yollar? ve yollar titizlikle incelenmeli ve Qing ?mparatorlu?u'nun geni?lemesini yans?tacak ?ekilde Genel ?mparatorluk Haritas?’na dahil edilmelidir. (Qing ?mparatorlu?u Gaozong Tap?na?? Kay?tlar?)

                        Resim 4: Son y?llar?nda ?mparator Qianlong’un Hanedanl?k Elbisesi

                        Bu dönemde, Michel Benoist’e ek olarak, astronomik ve meteorolojik olaylar? gözlemlemekle görevli bir devlet organ?; ayn? zamanda takvimlerin olu?turulmas? ve yeni fethedilen yerler hakk?nda co?rafi ara?t?rmalar yapmakla görevli olan ?mparatorluk Gözlemevi’nde çal??an ba?ka Cizvit Misyonerler de vard?. ?mparator Qianlong'un ferman?ndan sonra ilgili personeller, iki parti halinde(1755 ve 1759) jeodezik ara?t?rmalar için Xinjiang’a gitti. Bu ara?t?rmalar için Michel Benoist yerine iki Portekizli misyoner görev ald?.

                        1755 y?l?n?n Haziran ay?nda, Çungarya-Qing sava?lar?n?n ortas?nda Qing Hanedanl???, saha ara?t?rmas? ve haritalama çal??mas? yapmak için He Guozong, Ming Antu liderli?inde, Fu De'nin yan? s?ra, Portekizli misyonerler Félix da Rocha ve José de Espinha'y?, Çungarya denetimindeki Tianshan da?lar?n?n kuzeyine gönderdi. Shuntian Eyaletindeki Daxing Bölgesi(günümüzdeki Pekin)’nden olan He Guozong, Tören Bakanl???  için çal???yordu. Astronomik tahminler ve matematik alan?nda oldukça yetenekli olan Ming Antu ise, Mo?ol bir “Plain White Banner”(Qing ?mparatorlu?u'nun “Sekiz Afi?”  ordular?ndan biri) üyesiydi.

                        Félix da Rocha bir zamanlar ?mparatorluk Gözlemevi'nin Direktörü  olarak görev yapt?. Altishahr Khojas'?n isyan? s?ras?nda da Rocha, toplar?n üretimini denetlemek için hanedanl?k taraf?ndan ön cepheye gönderildi. Beiyingfang Kuzey Caddesi(Xicheng Bölgesi, Pekin)’ndeki Maweigou Kilisesi'nde bulunan mezar ta??nda, ?u yaz?y? okuyabilirsiniz: “Birden fazla vesileyle – örne?in, Müslüman bölgelerin kontrol alt?na al?nmas? ve Jinchuan’a kar?? iki kampanya, da Rocha saha çal??malar? ve harita çizimleri için bat? ke?iflerine  gönderilmi?tir. Qing ar?ivlerinde geçen“Müslüman Bölgeler”  terimi güney Xinjiang manas?nda s?kça kullan?l?rd?. José de Espinha da bir zamanlar ?mparatorluk Gözlemevi'nin Direktörü görevini yürüttü. Onun mezar ta?? da da Rocha ile ayn? yerdedir. Mezar ta?? üzerinde Çince ve Latince olarak bulunan yaz?t 5. resimde yer almaktad?r. Bu yaz?tta Espinha’n?n, “Qianlong saltanat?n?n 20. ve 24. y?llar?nda harita çizimi ke?ifleri için 2 kez Yili ?ehrine gönderildi?i” yaz?yor.(Resim 5'te k?rm?z?yla i?aretlenmi?tir.)

                        Xinjiang’daki ilk jeodezik ara?t?rmalar, Turpan ?ehri ve Kaidu Nehri çevresi gibi Xinjiang’?n güney bölgeleri de dahil olmak üzere, daha çok Çungarya’n?n kontrolünde olan Tianshan da?lar?n?n kuzeyindeki Yili ve Bortala gibi bölgelerde yo?unla?t?. Harita uzmanlar? daha sonra Balka? Gölü'nün bat?s?ndaki Chui ve Talas Nehirleri'ne, oradan da Orta Asya’daki Buhara’ya(bugün Özbekistan'?n en büyük üçüncü ?ehri olarak bilinen) kadar ula?t?lar.

                        Resim 5 : José de Espinha’n?n Mezarta?? Kabartmas?

                        1759'da, güney Xinjiang'daki Çungar bölgeleri, Qing Hanedanl???’n?n kay?t ve haritalar?na dahil edildi. ?mparator Qianlong yay?nlad??? bir fermanda: “Saha ara?t?rmalar? do?udaki Kara?ehir’den ba?layarak, bat?daki Yarkent ve Hotan’a kadar olan bütün eski Çungar bölgelerinde gerçekle?tirilecek.” K?sacas?, güney Xinjiang’da kapsaml? bir haritalama çal??mas? yap?lacakt?r. O y?l?n be?inci ay?nda, Ming Antu ve Félix da Rocha, neredeyse bir y?l sonra, ancak 1760'?n üçüncü ay ay?nda sona erecek olan ba?ka bir ara?t?rmaya kat?ld?lar. Pekin’e döner dönmez Qing Hanedanl???’n?n fethetti?i yeni yerlerin haritas?n? çizmeye ba?lad?lar. 1761 y?l?n?n Haziran ay?nda, Xinjiang Haritas?’n? tamamlad?lar. Bu harita, Çin tarihinde ilk defa modern haritalama teknikleriyle çizilmi? harita özelli?ini ta??yor.

                        Resim 6 : Qianlong’un “?ç Hükumet Haritas?”

                        1761’de Michel Benoist’in görevi bu iki jeodezik ara?t?rman?n sonuçlar?n? ?mparator Kangxi’nin “Genel ?mparatorluk Haritas?”na ekleyerek, ?mparator Qianlong’un güncel bir “?ç Hükumet Haritas?”n? (bkz: Resim 6) olu?turmakt?. Bu harita, 5 derecelik toplam 13 enlemden olu?maktad?r. Bu sebeple “Qianlong’un 13 S?ra Haritas?” da denmektedir. Haritada tasvir edilen bölge kuzeyde Arktik Okyanusu, do?uda Do?u Çin Denizi, güneyde Güney Çin Denizi, güneybat?da Hint Okyanusu, bat?da Balt?k, Akdeniz ve K?z?ldenize uzan?yor. Bu harita Çin tarihin, hatta Asya k?tas?n?n en eski ve en kapsaml? haritas? olma özelli?ini ta??yor. Ünlü sinolog Joseph Needham bu harita hakk?nda, “Çin, haritac?l?k alan?nda bir kez daha dünyan?n çok ilerisinde bir performans sergiledi.”(Çin Bilim ve Uygarl??? )

                        ?mparator Qianlong, Çungar Hanl???’n? ve Altishahr Khojas ayaklanmas?n? bast?kd?ktan sonra, cizvit misyonerleri yeni fethedilen topraklar? ile beraber ve “Qing Hanedanl???’n?n Büyüklü?ünü” yans?tan yeni bir harita çizdiler. Devletin vazgeçilmez araçlar?ndan biri “toprak hakk?nda bilgi toplamak”t?r. ?mparator Qianlong'un saltanat? s?ras?nda üretilen haritalar Çin medeniyetine büyük ölçüde katk?da bulunmu?tur.

                        Kaynakça

                        • Ah Yin-na: Qing Mahkemesi'nin Tianshan'daki haritalama gezileri, Etnohistorik Çal??malar, 2012.

                        • Wang Qianjin: ?mparator Qianlong'un "Onüç S?ra Haritas?" n?n kantitatif analizi. Antik Çin Haritalar? Koleksiyonu (Qing Hanedanl???), Kültürel Eserler Yay?nevi, 1997.

                        • Ju Deyuan: Michel Benoist'in "Dünyan?n bütün ülkelerinin tam haritas?" . Anttik Çin Haritalar? Koleksiyonu (Qing Hanedanl???), Kültürel Eserler Yay?nevi, 1997.

                        黄金城棋牌首页 七号电玩城官网| 真牛牛游戏| 手机赌博app| 木兰棋牌官网下载| 捕鱼娱乐电玩城官网