Özel Bilgi

                        Haritalar Dünyas?nda bir Xinjiang Hikayesi: Antik Haritalar ve Alimler(2)

                        15.02.2019 作者:Wang Yao

                        Mançurlar?n Bat?’ya Yolculu?u: Qi Shiyi ve “Bat?’dan Manzaralar ve Sesler” Kitab?

                        “Bat?’ya Yolculuk” dendi?inde insanlar genellikle, kanatl? bir mor alt?n taç giyen, alt?n bir kilit z?rh takan, ipeksi pedallar çeviren, bir Alt?n çember çubu?u tutarak bulutlar?n üzerinde uçak, büyük aziz Maymun Kral'?n mitolojik öyküsünü dü?ünürüz. Baz?lar?m?z?n akl?na ise “Qiu Changchun’un Bat?ya Yolculu?u” hikayesindeki, Taoist ke?i? Qiu Chuji’nin (nezaket ad? “Changchun” veya “ebedi bahar”) Cengiz Han ile bulu?mak için Afganistan’daki Hinduku? Da?lar?’na olan yolcu?u gelir.

                        Burada sözü edilen "Bat?ya Yolculuk" kesinlikle ölümsüz ruhlarla dolu mitolojik bir hikaye de?ildir. Daha ziyade, yazar?n Xinjiang'?n güneyindeki gerçek ya?am deneyimlerini belgeleyen Qiu Chuji'ninkine benzer bir gezi yaz?s?na benzer.

                        Bat?’dan Manzaralar ve Sesler(Resim 24) kitab?n?n yazar?, Qing Hanedanl??? döneminde sekiz Mançurya ordusundan biri olan Düz Mavi Afi? ordusunun bir üyesiydi. Yazar, çok ilgi çekici bir isme sahipti: Qi Shiyi(Yetmi? Bir). Bunun haricinde Nimacha ve Chunyan olarak da tan?n?rd?. 25. resimde, çal??mas?n? “Chunyuan Qi Shiyi” olarak imzalam??t?r(iki kez alt? k?rm?z?yla çizili). Baz? eserleri "Changbai’dan Chunyuan Qi Shiyi" imzas?n? ta??yor.Akademik ara?t?rmalarda, genellikle Qi Shiyi veya Chunyuan olarak tan?n?r.

                        Resim 24 : Japon "Kansei" döneminin 12. y?l?ndan “Bat?’dan Manzaralar ve Sesler” Kitab?n?n

                        Resim 25 : “Bat?’dan Manzaralar ve Sesler” kitab?ndan yaz?lar

                        Qi Shiyi'nin neden Nimacha ismine sahip oldu?una dair basit bir aç?klama vard?r. Nimacha Klan? (Mançur dilinde Nimaca hala) isimlerini Yuan Hanedanl???'ndan gelen bir Mo?ol soyad?ndan alm??t?r: Naimazhen. Naimazhen (ya da Naiman) klan?, nesiller boyu Nimacha, Huye, Neyin, Xiluhe ve Huichun gibi bölgelerin yan? s?ra Amur Nehri'nin çevresi(Heilongjiang ya da Kara Ejder Nehri) gibi birçok bölgede ya?am??t?r. Bu isim aslen Mo?ollardan al?nm?? olup, daha sonra Yang, Yu, Zhang, Jia, Ni, Yu ve He gibi Çin soyadlar?yla de?i?tirilmi?tir.

                        Soyad?ndan, Qi Shiyi'nin atalar?n?n Mo?ol Naiman kabilesine ait oldu?unu anlayabiliriz. Qi Shiyi Düz Mavi Afi? ordusunun da bir üyesiydi. Ayr?ca, "Changbai'dan Chunyuan Qi Shiyi" imzas? bize Qi Shiyi’nin, Qing Hanedanl???'n? kuran Aisin Gioro imparatorluk ailesinin atalar?n?n evi olan Jilin Eyaletinin Changbai Da?lar?’ndan geldi?ini göstermektedir.

                        Qi Shiyi, Qing Hanedanl??? Qianlong ?mparatoru zaman?nda ya?am??t?r. Qianlong döneminin 19. y?l?nda(1754) en yüksek imparatorluk s?nav?n? geçerek tüm kat?l?mc?lar aras?nda 94. olmu?tur. Böylece Henan Eyaletinin Wuzhi ilçesinde bir i? buldu.Hemen sonras?nda “3000 li uzunlu?undaki” bat?ya, Xinjiang’a do?ru yolculu?u ba?lam?? oldu. ?pek Yolu vaha kasabas? Kuqa'da bir tah?l i?çisi olarak çal??t?.

                        Resim 26 : “Bat?’dan Manzaralar ve Sesler” kitab?ndan haritalar

                        26. resimde, Bat?’dan Manzaralar ve Sesler’den bir harita görebiliyoruz. Bu harita, oyulmu? bir rölyef kullan?larak üretilen bir yeniden bas?md?r ve bu nedenle çizgiler daha kabad?r ve renk içermez. Basit dikdörtgen ?ekliyle bu harita, Huining ?ehri (Yili Vilayeti), Huiyuan ?ehri, Kuqa, Aksu, Tarbagatay Da?lar?, Ka?gar, Yarkand ve Hotan da dahil olmak üzere Tianshan aral???n?n kuzey ve güneyindeki büyük ticaret ?ehirlerini sergiliyor. Da?lar, nehirler, çöller, göller ve yollar gibi detaylar basit çizgiler kullan?larak tasvir edilmi?tir. Harita, Xinjiang, Rusya ve Kazakistan aras?ndaki, ayr?ca Kazakistan ile K?rg?zistan'daki Qing bölgeleri aras?ndaki s?n?rlar? da içeriyor. Kentlerin ve Qing bölgelerinin isimleri, Resim 26'da k?rm?z?yla vurgulanm??t?r.

                        Resim 27 : ?mparator Guangxu dönemi Xinjiang kültürel gelenekler anketinden Hami ve Barkol Haritalar?

                        Bat?’dan Manzaralar ve Sesler, Qianlong döneminin 42. y?l?nda(1777) tamamlanm?? olup, toplam 8 ciltten olu?maktad?r. Her cildin ba??nda bir harita vard?r. 25. resimde k?rm?z?yla gösterildi?i üzere, Qi Shiyi’nin önsözüne göre kitap Fusishan çal??mas?nda, Qianlong döneminin 42. y?l?ndaki ikinci ay?n 19. gününde tamamland?. Daha sonra orijinal bask?n?n yüksek fiyat? nedeniyle, Qi Shiyi vefat ettikten sonrafarkl? ki?iler taraf?ndan tekrardan yaz?l?p ço?alt?lm??t?r. Xinjiang'daki Kültürel Gelenekler Anketi (Resim 27'de gösterilmi?tir) bu ço?altmalardan sadece bir tanesidir.

                        Kitab?n birinci ve ikinci cildi Xinjiang Bölgesi için, bu bölgenin tarihi geli?imi, yöneti?im sistemleri, yerle?ik Qing askerlerinin say?s?, yerel nüfus, vergiler, varl?klar ve ?ehirler gibi bilgiler sa?layan k?saltmalardan olu?maktad?r. Üçüncü ve dördüncü ciltler(Resim 28), Qing bölgeleriyle olan ili?kilerin yan? s?ra, Kazak ve K?rg?z kabilelerinin kültürlerini, adetlerini, etnik kökenlerini ve varl?klar?n? anlatan y?ll?klard?r. Be?inci ve Alt?nc? ciltler, Uçturfan benzeri yerlerde ç?kan Çungar, Altishahr, Hoca ve Uygur isyanlar? ve Turgut halk?n?n Çungarya’ya dönü?ü gibi tarihi olaylar? derinlemesine anlat?r. 7. cilt, Xinjiang’daki Müslüman kültür miras?n?n bir özetidir. 8. ciltte ise, Xinjiang’daki sürgün yerlerinin bir tablosu olup, askeri kaleler ve ve istasyonlar aras?ndaki yerleri ve mesafeleri de gösterir.

                        Resim 28 : “Bat?’dan Manzaralar ve Sesler” kitab?ndan Qing Bölgelerinin tarihi

                        Resim 29 : ?mparator Qianlong döneminden Müslüman s?n?r bölgeleri tarihi’nin el yaz?s? kopyas?n?n üçüncü par?ömeninden “elma ve nar” pasajlar?

                        Bat?’dan Manzaralar ve Sesler ki?isel bir an? format?nda yaz?lsa da, yine de önemli bir akademik de?ere sahiptir. Nihayetinde, ?mparator Qianlong'un Xinjiang'?n Qing yönetimi alt?nda birle?mesi (saltanat?n?n 24. y?l?nda, yani 1759) sonras?nda çok az insan bat? bölgelerini ?ahsen görmek imtiyaz?na sahip oldu.

                        Bat?’dan Manzaralar ve Sesler kitab?n?, Qianlong döneminin 37. y?l?nda(1772) yay?mlanan Müslüman S?n?r Bölgeleri(Resim 29) ya da ayn? hükümdar?n 47. y?l?nda(1782) yay?mlanan Bat? Bölgeleri Gazetesi(Resim 30) gibi ayn? dönemde yaz?lm?? eserlerle kar??la?t?rd???m?zda, kitaptaki her?eyin her zaman gerçekte do?ru olmad???n? kolayca görebiliriz. Bununla birlikte, , Qi Shiyi'nin Xinjiang'daki on y?l? a?k?n ki?isel gözlemler ve deneyimlerle ilgili belgeleri, Qing i?galinin ba?lang?c?nda bu bölgeye subjektif bir pencereden bakmam?z? sa?l?yor.

                        Resim 30 :?mparator Qiding’in Bat? Bölgeleri gazetesinden “Aksuda ?kinci Yerle?ke”

                        Akademik aç?dan çok de?erli olmas? sebebiyle Bat?’dan Manzaralar ve Sesler, ilk yay?n?ndan bu yana, farkl? farkl? isimlerle tekrardan bas?lm?? ve hem Çin, hem de yurtd???nda birçok kütüphanede bulunmaktad?r. Qing Hanedanl??? döneminde bu kitab?n k?smi ve tam bask?lar?, Uzak Topraklar?n Anekdotlar?, Kolluklar Rehberi, Bat? Bölgelerinin Özeti, Bat? Topraklar? An?lar? (Resim 31), Bat? Bölgeleri Üzerine Genel De?erlendirme, Yabanc? Bölgelerin Anekdotlar?, Bat? Topraklar? Hikayeleri, Xinjiang kültürel gelenekler anketi(Resim 31), Bat? Bölgeleri Anekdotlar? ve Yabanc? Bölgelerde Toplumsal De?i?ime Genel Bak?? isimleriyle tekrardan bas?lm??t?r.

                        Resim 31 : ?mparator Jiaqing(1814)’in “Bat? An?lar?”(solda) ile ?mparator Guangxu’nün “Xinjiang kültürel gelenekler anketi”(sa?da)

                        Bu kitab?n yeni bas?mlar?n?n isimlerinin say?s?ndan yola ç?karak, kitapç?lardaki popülerli?i hakk?nda bir fikir edinmenin yan? s?ra, o tarihte Bat?l? topraklar hakk?ndaki bilgi talebinin ölçe?i hakk?nda da fikir edinebiliriz.

                        Bu metnin do?rulu?u söz konusu oldu?unda Qi Yunshi ve Xu Song gibi Qing'lu akademisyenler,özellikle Çungarya ve Khojas bölgelerindeki isyanlar?n bast?r?lmas?gibi olaylar?n tarihi gerçekliklere pek fazla dayanmad???n?, büyük ölçüde kulaktan dolma bilgilere dayanarak yaz?ld???n? belirtmi?lerdir. Ben de bu kitab? incelerken, bir tak?m hatalar? kendi gözlerimle gördüm.

                        Yukar?da bahsi geçen bu durum, Qi Shiyi’nin tah?l i?çili?i gibi dü?ük bir rütbede görev yapm?? olmas?ndan kaynaklanmaktad?r. O zamanlar Xinjiang’da, tah?l i?çili?i’nin üzerinde, Kuqa’n?n Büyük Bakan Müfetti?i, Müslüman s?n?r bölgelerinin idaresi için Büyük Bakan Dan??man? ve Yili Genel Sekreterli?i gibi birkaç üst düzey rütbe bulunmaktayd?. Qi Shiyi sadece bir bürokratt? - çok fazla yetkisi yoktu ve bu nedenle yerel idari belgeler gibi güvenilir kaynaklara çok az eri?imi vard?. Statüsü göz önüne al?nd???nda, belki de metnin esas?nda ve zaman zaman ortaya ç?kan olgusal yanl??l?klara çok da fazla itibar etmemeliyiz.

                        Dü?ük bir hükümet yetkilisi olarak Qi Shiyi, zaman?n?n halk? taraf?ndan neredeyse bilinmemektedir. Bununla birlikte, Bat?’dan Manzaralar ve Sesler onu daha sonraki nesiller aras?nda popülerle?tirdi ve dü?ük statüsüne ra?men Qi Shiyi'nin ola?anüstü, macera dolu bir ya?am? oldu?unu kan?tlad?.

                        Kaynakça

                        • Wang Yao: Qianlong Dönemi “Bat?’dan Manzaralar ve Sesler” kitab?nda bulunan Kuqa’da hane halk? ile ilgili tasvirleri. Tarihi Belgeler, Vol. 3, 2015

                        • Gao Jian: “Bat?’dan Manzaralar ve Sesler” kitab?n?n di?er versiyonlar?n?n ve ba?l?klar?n?n özeti. Çin S?n?r Bölgelerinin Tarihçesi ve Co?rafyas?. Vol. 1, 2007.

                        黄金城棋牌首页 手机赌博推荐| 信步棋牌官网下载| 棋牌游戏电玩下载| 123棋牌首页| 喜迎棋牌