Özel Bilgi

                        Haritalar Dünyas?nda bir Xinjiang Hikayesi: Antik Haritalar ve Alimler(3)

                        18.02.2019 作者:Wang Yao

                        Bir Han Hanedanl??? Masal?ndan Daha Fazlas?: Li Guangting ve “Han Hanedanl???'nda Bat? Bölgelerinin Görsel De?erlemesi”

                        Nezaket ad? Zhudao ve mahlas? Huiyuan olan Li Guangting(1812-1880), Guangdong Eyaleti, Panyu mevkinde Hualongshanmen Köyü’nde dünyaya gelmi?tir. Xianfeng döneminin ilk y?l?nda, eyalet seviyesindeki imparatorluk s?nav?n? geçti. Bir sonraki sene ise imparatorluk saray?nda en yüksek s?nav olan “jinshi”y? geçti. Daha sonra, Guangzhou’daki Yushan Akademi’de verdi?i derslerin yan? s?ra, Sivil Toplum Bakanl???’nda onur ofisi(fengyansi) ba?kanl??? görevini üstlendi. ?mparator Tongzhi saltanat?n?n dokuzuncu y?l?nda(1870), Han Hanedanl???'nda Bat? Bölgelerinin Görsel De?erlemesini yay?mlad?.

                        Görsel De?erlendirme, Qing Hanedanl??? döneminde üretilen bir dizi tarihi haritad?r. Günümüzde ilkokul ö?rencilerinin ders kitaplar?nda bulabilecekleri, Qing Alt?nda Birle?tirilmi? Alt? Krall?k veya Taiping Cennet Krall???’n?n Sava? Kampanyalar? gibi haritalara benzer ?ekilde, bu haritalar da Çin uygarl???n?n tarihini belirli bir noktada temsil etmektedir. Bununla birlikte, Li Guangting'in Han Hanedanl???'n?n Bat? Bölgeleri hakk?ndaki hikayeleri sadece Han Hanedanl???'n?n hikayeleri de?il, çok daha geni? bir zamana ait bir dönemi temsil etmektedirler.

                        Resim 32 : “Han Hanedanl???'nda Bat? Bölgelerinin Görsel De?erlemesi”ndeki “Bat? Bölgeleri 1”

                        32. Resim’de gösterilen harita kuzey yönünde bir yönelime sahiptir ve günümüz zaman?ndaki güneybat? Xinjiang, Yili Kazak Özerk Bölgesi(kuzey Xinjiang’da) ve ayn? zamanda Do?u Kazakistan ve Ka?mir(Hindistan) gibi Xinjiang’?n kom?ular?n? da kapsamaktad?r. Harita, bu alanlardaki nehirleri, gölleri ve s?ra da?lar? göstermektedir. Ancak en çok göze çarpan özelli?i, Qing Hanedanl??? temelinde, Han ve Tang Hanedanl?klar? isimleri de gösterilmi?tir. Örne?in, Resim 32'deki k?rm?z? kutularda vurgulanan Han Hanedanl??? yer isimleri ve bunlar?n Qing Hanedanl??? e?de?erlerini içeren etiketler görebiliyoruz: "Kuqa / Eski Kucha Krall???", "Hotan / Khotan Krall???", "Yarkand / Shache Krall???" ve "Ka?gar / ?ule Krall???". Üstelik, Tang Hanedanl???'ndan, “Tang: Suiyecheng [?pek yolu ?ehri Suyab için Mandarin ad?]” ve “Tang: Talus Sava??” gibi ünlü askeri ?ehirleri ve askeri eylemleri gösteren etiketler vard?r. Han Hanedanl??? yer isimleri bir daire içinde gu (eski) sembolü ile gösterilirken, Tang Hanedanl???’ndaki isimler bir kare içinde tang sembolü taraf?ndan gösterilir. Görsel De?erlendirme'nin içeri?inin Han Hanedanl??? ile s?n?rl? olmad??? aç?k bir ?ekilde görülmektedir. Çünkü içerisinde Tang Hanedanl???ndan gelen yerler ve olaylar da vard?r. Bununla birlikte, bu haritalar?n çok daha geni? bir zaman dilimini temsil etti?ini söylememin sebeplerinden biri de buydu.

                        Resim 33: “Han Hanedanl???'nda Bat? Bölgelerinin Görsel De?erlemesi”ndeki “Bat? Bölgeleri 2”

                        ?kinci sebep ise, Li Guangting bu haritalar? toplum, zaman ve dünya için yararl? olmas? arzusundan yola ç?karak olu?turmu?tur. ?mparator Tongzhi hükümdarl??? s?ras?nda, ulusal i?lerin durumu, k?smen kuzeybat?daki s?n?r bölgelerindeki muazzam istikrars?zl?k nedeniyle h?zl? bir dü?ü? ya?ad?. Daanguang saltanat? s?ras?nda Jahangir Khoja liderli?indeki isyandan Xianfeng ve Tongzhi hükümdarlar? s?ras?nda Shaanxi ve Gansu'daki Hui kabilelerinin ayaklanmas?na, Tongzhi saltanat?n?n üçüncü y?l?(1864) s?ras?nda Yaqub Beg taraf?ndan Xinjiang'?n i?galinden, Xinjiang'?n kontrolü için Orta Asya'daki Çarl?k Rusya ve ?ngiltere aras?ndaki rekabete kadar, Çin s?n?r bölgelerindeki durum y?llar geçtikçe daha da kötüye gitti. Bu ba?lamda, Li Guangting'in geçmi? hanedanlarda s?n?r bölgelerinin siyasi haritalar?n? olu?turma çabas? tamamen akademik kayg?lara dayanmamaktayd?. Guangting'in kendisi de belirtti?i gibi, “S?nr koruyucular?, bu bölgenin antik ça?lardan bugüne nas?l de?i?ti?ini bilmelidir”. Ba?ka bir deyi?le, Görsel De?erlendirme, s?n?r krizinin çözümünde kullan?lmak üzere tarihsel bir referans olarak dü?ünülmü?tür. Bir Çin atasözünün de dedi?i gibi, “Xiang Zhuang, akl? Pei Dükü’nde olmas?na ra?men k?l?ç dans?n? yine de yapar.” Li’nin, akl? Qing ?mparatorlu?u’na yard?m etmek iken, Han Hanedanl???’n?n hikayesini anlatt?.

                        Görsel De?erlendirme’nin, "bat? bölgeleri" terimiyle söylenenden "çok daha büyük bir alan" ile ilgili oldu?u ne anlama geliyor ? ?mparatorluk dönemindeki Çin’in “bat? bölgeleri” geni? ve dar olmak üzere iki tan?mla aç?klanabilir. Normal olarak bu terim, "so?an aral?klar?" n?n do?usunda (bugün Pamir yaylalar? olarak bilinir); ve Xinjiang bölgesi dahil olmak üzere Balkhash Gölü'nün güneydo?usundaki Yumen ve Yang Kap?lar?n?n bat?s?ndaki bölgeye i?aret etmek için kullan?l?r. Bununla birlikte, daha geni? tan?m? Orta Asya, Bat? Asya ve hatta Avrupa'ya kadar uzan?r. Görsel De?erlendirme, daha da büyük bir bölgeyi kapsar; Amerika ve Afrika k?talar?n?n haritalar?n? da içerir.

                        33. resimde gösterilen harita Do?uAkdeniz ve Karadeniz'in k?y? ?eridi boyunca Türkiye ve Yunanistan gibi güneydo?u Avrupa bölgelerini temsil etmektedir. Haritadaki bilgilerin modern haritalardan farkl? olmad???n? görüyoruz. 1870’den gelen bu haritada, halen kullan?lmakta olan S?rbistan, Tuna Nehri, ?stanbul, Lübnan Da??, Yunanistan ve Atina(k?rm?z?yla alt? çizilmi?tir) gibi modern okuyucular taraf?ndan tan?nan birtak?m yer isimleri vard?r. Harita, K?r?m Yar?madas?'n?n do?ru bir ?ekilde tasvir etmektedir: "Seleukos ?mparatorlu?u da?larda yer almaktayd? ve 40 li’lik bir çevresi vard?. Bat? Denizi ile s?n?rlanm??t?. Kuzey, güney ve do?usu suyla kapl?d?r, sadece kuzeydo?u kö?esinde karaya ula??labilir.”

                        Ancak, haritan?n baz? aç?klama ve etiketlerinde hatalar vard?r. Örne?in, Yunanistan'?n do?usundaki Ege Denizi Mahai veya "Ma Denizi" olarak etiketlenmi?tir. Ege Denizi'nin Qing Hanedanl??? döneminde Mahai olarak adland?r?ld???n? dü?ünmü?tüm. Ancak sonraki ara?t?rmalar sonucunda Mahai'nin dünyan?n en küçük denizi olan, ?stanbul’un yan?ndaki k?rm?z? çizgiyle belirtilen Marmara Denizi için k?salt?lm?? bir terim oldu?u ö?rendim.

                        Resim 34 : “Han Hanedanl???'nda Bat? Bölgelerinin Görsel De?erlemesi”ndeki “Dünya Haritas?”

                        Ama biz yine de Li Guangting hakk?nda pe?in hükümlü olmamal?y?z. Qing Hanedanl???ndan birileri için, bu uzak diyarlar hakk?ndaki bilgisi zaten yeterince etkileyici seviyededir.

                        Görsel De?erlendirme sadece Avrupa co?rafyas?n? ayr?nt?l? olarak anlatmakla kalmaz, ayn? zamanda Dünya'n?n tam bir haritas?n? da gösterir (Resim 34'te gösterilmi?tir). K?talar?n k?vr?mlar? aç?s?ndan son derece hassas olan Qing Hanedanl???'n?n dünya haritas?n? ve Qing Hanedanl??? alimlerinin dünya co?rafyas? ve böylesine geni? bir küresel vizyona sahip olacak kadar zengin bir bilgiye sahip görmek insanlar? ?a??rtabilir.

                        Bu haritada, günümüzde ABD’ye ait olan Kuzey Amerika’n?n kuzeybat? kö?esi Alaska, hala Rus bölgesi(k?rm?z?yla alt? çizili) olarak görülmektedir. Bu durum haritan?n, zaman?nda karl? gibi görünen, lakin Ruslar?n sonradan pi?man olaca??, Alaska’n?n Ruslar taraf?ndan ABD’ye sat?lmas?ndan önce çizildi?ni gösteriyor.

                        1741 y?l?n?n Haziran ay?nda, Danimarkal? ka?if Vitus Bering, yeni yerler bulmak için do?uya bir Rus denizci filosuna liderlik etti. 16 Temmuz’da, geni? bir bölge olan Alaska’y? ke?fettiler. Ruslar hemen orada kal?c? yerle?im yerleri kurdular ve 1799’da bölge üzerinde egemenlik ilan ettiler. 1854'te Rus ?mparatorlu?u, K?r?m Sava??'nda Balkan Yar?madas? için sava?t?. Ruslar, ?ngiliz ve Frans?z birliklerine kaybettikten sonra, Balkanlar'? bölmek ve payla?mak zorunda kald?. Sava??n ard?ndan, Rusya'n?n maliyesi korkunç bir durumdayd?. ?mparatorlu?un sadece eskimolara ev sahipli?i yapan bu uzak donmu? arazinin kendilerine pek fazla yarar sa?lamad???n? dü?ünen Çar, Alaska’y? satmaya karar verdi. Ancak hiçbir ülke buray? almak istemedi.

                        Uzun bir süre sonra, Amerika Birle?ik Devletleri'nde ?ç Sava? patlak verdi?inde(1861), ?ngiltere ve di?er büyük güçler, ABD'nin iç karga?alar?ndan faydalanarak kaynaklar?n? ele geçirmeye çal??t?lar. ABD yard?m istemek için Rusya'ya gitti. K?r?m Sava??’n?n bir intikam? olmas? amac?yla Rusya, New York liman?na bir deniz filosu gönderdi. Bu filo sava?ta kullan?lmasa da, ABD yine de Rusya’n?n bu hareketini takdirle kar??lad?. ?ç Sava??n ard?ndan, ABD D??i?leri Bakan?, Alaska topraklar?n? Rusya'ya ?ükran duygular?n? ifade etme ve ulusal paralar?yla yard?m etme arac? olarak sat?n almay? önerdi. Çar?n büyük memnuniyeti ile, iki ülke Alaska'n?n sat???n? 7,2 milyon ABD dolar? bedelle kabul etti. 1867 y?l?nda y?ld?z örgülü afi? ilk kez Alaska topra??nda yükseldi. Daha sonra Alaska'da geni? petrol yataklar? bulundu. Bu topraklar?n stratejik avantajlar?, ?kinci Dünya Sava?? ve So?uk Sava? döneminde giderek artt? ve Ruslar?n bu anla?madan derinden pi?manl?k duymas?na sebep oldu. Han Hanedanl??? dönemindeki “Bat? Topraklar?'n?n Görsel De?erlemesi”, isminden de anla??laca?? üzere mekânsal ve zamansal olmak üzere çok daha fazla bilgiyi kapsar.

                        黄金城棋牌首页 大赢家棋牌首页| 幸运棋牌app| 宏丰棋牌游戏下载| 久游棋牌下载| 星际棋牌游戏