Özel Bilgi

                        Haritalar Dünyas?nda bir Xinjiang Hikayesi: Antik Haritalar ve Bat?l?lar(1)

                        22.02.2019 作者:Wang Yao

                        Sürekli De?i?en Egzotik Bir Bölge: Lady Catherine’nin gözünden Ka?gar

                        Bir ?ngiliz, Aral?k 1908'de, 39. resimde gösterilen Ka?gar ?ehri'nin bir krokisini çizdi. Yüzy?ldan fazla bir süre sonra bile bu harita bize, Qing Hanedanl???'n?n sonundaki Ka?gar kentinin co?rafi düzeni ve çok kültürlü özellikleri hakk?nda çok sa?l?kl? bilgiler veriyor.

                        Harita üzerinde, Tuman Nehri'nin, bugün oldu?u gibi, kuzeydo?udan güneybat?ya do?ru eski Ka?gar kentine akt???n? görebiliyoruz. ?ehrin merkezinde, bölgedeki ?slam kültürünün bir simgesi olan Iydgâh Camii, ve ayn? zamanda Qing ordusunun yönetimini temsil eden hükümet merkezi gibi çok ünlü yap?tlar bulunmaktad?r. ?ehrin çevresinde Mançu ve Han yetkililerinin ve askerlerin bulundu?u Mançurya yerle?imi bulunmaktad?r. Bu arada, Orta Asya'n?n kontrolü için Bat? güçleri aras?ndaki rekabetin iki sembolü olarak ?ngiltere ve Rus ?mparatorlu?u’nun büyükelçilikleri ?ehrin kuzey kap?s?n?n d???nda yan yana durmaktad?r. Kuzey kap?s?nda Andican kentinden (Özbekistan'da) tüccarlar, Güney kap?s?nda ise H?ristiyanl??? yaymak amac?yla gelen bir grup ?sveçli misyoner görülebilir.

                        Qing Hanedanl???'n?n sonunda, say?s?z kültür ve din, güney Xinjiang'da büyük stratejik öneme sahip bir ?ehir olan Ka?gar'da bir araya geldi. ?ehir o zamanlarda Qing Hanedanl??? üyeleriyle dolu, gece gündüz ?ngiliz ve Rus büyükelçilerini a??rlad?. Bununlar beraber ?sveçli misyonerler de geldi, Ka?gar?n yerlileriyle görü?mek için sokak sokak dola?t?lar. ?nsanlar çay içip sohbet ediyor, sokak gösterileri izleyip maniler söylüyor, al??veri? yap?yorlar ve din de?i?tiriyorlard?. Askerler, devlet yetkilileri, çiftçiler, tüccarlar, doktorlar ve misyonerler her yerdeydi.

                        Qing Hanedanl???'n?n sonlar?na do?ru, Ka?gar'?n kuzey kap?s?n?n d???ndaki ?ngiliz Büyükelçili?i'nde (Resim 39'da gösterilmi?tir) belirli bir süre boyunca, ?ngiliz Ba?konsolosu Sir George Macartney’in kar?s? olan Catherine Macartney ya?amaktayd?. 1898'de, sadece 21 ya??ndayken kocas?na, ?ngiltere'den ba?layarak, Orta Asya'daki Rus topraklar?ndan geçerek Xinjiang'daki Ka?mir'de sona eren destans? bir yolculu?a e?lik etti. Lady Macartney, Ka?gar'?n kuzey kap?s?n?n d???ndaki ?ngiliz Büyükelçili?i'nde 17 y?l ya?ad?. Bu süre içerisinde üç çocuk dünyaya getirdi. Bu egzotik alemde ya?ad??? 17 y?l boyunca Lady Catherine, Resim 39'da gösterilen binalarda bir dizi milletten seçkin figürlerle önemli yak?nl?k ba?lar? geli?tirdi. O zamanlarda tuttu?u günlükler bize, bir as?rdan fazla bir süre önce, farkl? ve sürekli de?i?en Ka?gar eyaletine kar?? bat?l? ve kad?ns? bir bak?? aç?s? sa?l?yor.

                        O zamanlar Ka?gar bölgesindeki Ruslar, ?ngilizlerin kar??s?nda çok büyük bir rakipti. 39. resimde görülece?i üzere, Rus ve ?ngiliz Elçilikleri yan yana durmaktad?r. Orta Asya üzerindeki kontrol için bu iki ulus aras?ndaki uzun süredir devam eden rekabet göz önüne al?nd???nda, ?ngilizler ve Ruslar birbirlerini dü?man olarak görmekteydi. Lady Catherine Ruslar? ziyaret etmeye gitti?inde, yaln?zca dü?manl?ktan de?il, ayn? zamanda dil engeli sebebiyle çok zorland?. Çünkü ne kendisi Rusça biliyordu, ne de Rusya taraf?nda ço?u kimse ?ngilizce konu?am?yordu.

                        Resim 39 : 1908 Ka?gar ?ehri krokisi

                        Qing Hanedanl???'n?n sonlar?na do?ru, Rusya’n?n Xinjiang'la muazzam ekonomik ve ticari ili?kileri vard?. Rus ürünleri neredeyse Xinjiang'?n her yerindeydi. Lady Catherine, 1898’de geli?inin ard?ndan, Rus ürünlerinin Ka?gar’da bu kadar yayg?n olmad???n? yaz?yor. Bununla birlikte, birkaç y?l sonra pazar?n, Rusya'dan gelen kuma?lar, günlük kullan?m e?yalar?, mobilya, ?eker ve unla doydu?unu hat?rlat?yor. Birden bire sokaktaki insanlar, Catherine'in çok kaba buldu?u Rus kuma?lardan yap?lm?? çiçek motifleri ile süslü giysiler giymeye ba?lad?lar. Bu yüksek hacimli ticaret, Rusya Büyükelçili?i'nin yan?ndaki Çin-Rus Daosheng Bankas?'n?n kurulmas?na yol açt?.

                        Kas?m 1882'de Nikolai Petrovsky, Ka?gar'da ilk Rus büyükelçisi oldu. ?ehre geldikten sonra elçilik ofisleri olarak kullanmak amac?yla kuzey kent kap?s?n?n d???nda birkaç konut kiralad?. 1906'da Finlandiya ordusu lideri Carl Gustaf Emil Mannerheim, Ka?gar'a giderken Rus Büyükelçili?i'nde misafir oldu. Buradaki gözlemlerine göre, Rus büyükelçilerinin ya?ad??? malikanenin Yaqub Beg’in eski resmi ikametgah? oldu?unu ö?rendi. Bu malikaneye ve elçili?in idari merkezine ek olarak, Ka?gar'daki Rus yerle?imi, Rus yetkililer ve 60 Kazak taraf?ndan kullan?lmak üzere yerel müteahhitlerin yard?m?yla in?a edilen bir dizi evden olu?uyordu. Mannerheim ziyareti s?ras?nda, bir kilise ve iki ba?ka ev hala in?aat halindeydi.

                        Bu s?rada Ka?gar'da, kuzeydeki ?ehir kap?s?n?n d???ndaki "Andican Ticaret Bölgesi" nde ya?ayan ba?ka bir yabanc? topluluk daha vard?(Resim 39). Bu topluluk büyük ölçüde Orta Asya’daki Hokand Hanl???’ndan gelen tüccarlardan olu?uyordu.

                        Resim 40 : Çin-Rus bankas? olan “Daosheng”dan ka??t para

                        Qing Hanedanl???n?n ortas?nda, Hokand Hanl??? hala ba??ms?z bir devletti. ?mparator Daoguang'?n hükümdarl??? s?ras?nda, Jahangir Khoja liderli?indeki isyanc?lar? hükumete kar?? destekledi?i için, Qing Hanedanl???’n?n bir dü?man? haline geldi. 1868’de Hokand Hanl???, Rusya taraf?ndan ilhak edildi. Bununla beraber Ka?gar’da i? yapan Hokandl? tüccarlar Rus tebaas? oldu. 1879'un ilk yar?s?nda, devlet adam? Zuo Zongtang'?n Xinjiang'daki Qing egemenli?ini yeniden kurmas?ndan sonra Qing hükumeti, Xinjiang’daki Rus tüccarlar? Yili eyaletine sürdü. Bununla beraber, eski Hokand Hanl???’ndan gelen binlerce tüccar da Ka?gar’dan kovulmu? oldu.

                        1882’de Rus Büyükelçili?i’nin in?as?yla beraber Hokandl? tüccarlar geri döndüler. Akabinde, Ka?gar’?n kuzey kap?s?n?n d???nda, geçmi?te de oldu?u gibi evler ve ma?azalar kiralad?lar, sat?n ald?lar ve tekrardan ticaret yapmaya ba?lad?lar. Zaman içinde, "Andican Ticaret Bölgesi"(39. Resim) olarak an?lan s?k? bir topluluk geli?tirdiler ve Andican, Fergana Vadisi'nde ünlü bir ticaret merkezi haline geldi. Qing Hanedanl??? döneminde, Xinjiang halk?, Orta Asya'dan gelen tüccarlara "Andicanlar" diye hitap ederdi. Dolay?s?yla harita üzerinde de bu bölge "Andican Ticaret Bölgesi" ismini alm??t?r. ?sveçli diplomat Gunnar Jarring 1929'da Ka?gar'? ziyaret etti. Sonras?nda yolculu?unu ?öyle özetledi: “Eski ?ehir Ka?gar, Andican Mahallesi olarak bilinen kendine özgü bir yere sahiptir.” Jarring’e göre bu mahalle, Rus tarz? tu?la evlerle doluydu. Dar sokaklar?nda tüccarlar, Rusya’dan ithal edilen çe?itli mallar? sat?yordu.

                        Bu ?ehirde en rütbeli ki?iler, Qing Hanedanl???’n?n askeri ve idari yetkilileriydi. Bu yetkililer ?ehrin geli?iminin her alan?na öncülük ettiler. 39. resimde vurgulanan “Marçurya Yerle?imi” ve “Çin Hükumet Ofisi” bu yetkililere, yani Qing ordusu askerlerine ve Çinli tüccarlara ev sahipli?i yapt?. Qing yetkilileri, düzenli olarak Lady Catherine gibi bir dizi diplomat ve gurbetçiyi davet ettikleri ziyafetler verdiler. Lady, bu davetlerde bulunan memurlar?n jestleri ve benzersiz konu?malar?ndan oldukça etkilenmi?ti. 41. resimde, Ka?gar’da çal??an Qing yetkililerinin foto?raf?n? görebiliriz. Memurlar?n geleneksel k?yafetleriyle beraber dik ve ciddi bir ifadeyle çektirdikleri bu foto?raf?n, resmi bir ?ekilde çekildi?i söylenebilir.

                        Qing yetkililerinin ziyafetleri, zengin menüsüyle son derece gösteri?liydi. Bayan Catherine, Çin yetkililerin ofisine girince gözüne çarpan ilk ?ey, duvarda as?l? olan Çin’e özgü ejderha motifleriydi. ?çeri girdi?inde Bayan Catherine’i, küçük ayaklar? ba?l? evin han?m? kar??lad?. Bu kad?n, Bayan Catherine’nin büyük ayaklar?na da dikkatlice bakt? ve bu bak??? Bayan Catherine’yi utand?rd?.

                        Resim 41 : Kashgar'daki Qing Hanedanl??? yetkilileri

                        Bu ziyafette envaiçe?it baharat ve yemekler vard?. O gün masaya gelen ilk yemek, bugün de hala oldukça sevilen bir Yüzy?l Yumurtas? yeme?idir. “Sonras?nda, 40’a küsür çe?it yemek geldi.

                        Bunlar?n aras?nda k?rm?z? et, sebze, tavuk, çe?itli kuru bal?k çe?itleri, deniz salatal???, ördek, köpekbal??? yüzgeci, deniz yosunu, lotus çekirde?i ve kökleri, farkl? mantar türleri ve tatl?lar vard?. En sonra, “k?zarm?? domuz” ve “serçe yuvas? çorbas?” geldi. Böylesine görkemli bir ziyafet, modern okuyucular?n bile a?z?n? suland?r?yor. Ka?gar'da bir as?rdan fazla bir süre önce, deniz salatal???, deniz yosunu ile köpekbal??? yüzgeci çorbas? ve serçe yuvas? çorbas? gibi lüks yemeklerin bulundu?unu görmek gerçekten ?a??rt?c?. Lady Catherine, bu ziyafetten oldukça zevk alm?? olmal? ki, aksi takdirde bütün ayr?nt?lar?yla beraber notlar?nda anlatmazd?.

                        Buna ek olarak, Qing Hanedan? yetkilileri çok dü?ünceli idi. Yetkililer ziyafeti haz?rlarken, yemek çubuklar? kullanmakta zorluk çeken Bat?l? misafirler için elçilikten b?çak ve çatal gibi birkaç parça e?ya ödünç ald?lar. Bu durum, misafirlere sayg?lar?n? ve ziyafetlere verdikleri önemi gösterir.

                        Resim 42 : Ka?gar’da konu?lanm?? Qing askerleri

                        42. resimde Ka?gar'da konu?lanm?? bir grup Qing askerini görebiliriz. Bu eski foto?raf günümüzde komik görünebilir. Askerler tamamen farkl? k?yafetler giyiyor ve farkl? silahlar ta??yorlar. Bir elinde tüfek olan soldan üçüncü asker haricinde, ço?u k?l?ç ve sopa gibi yak?n dövü? silahlar? ta??rlar. Askerin durumu, ?üphesiz k?zarm?? domuz yavrular?n? yiyen ve ku?un yuva çorbas?n? içen Qing Hanedanl??? memurlar?yla kesinlikle kar??la?t?r?lamaz. Askerlerin yiyecekleri hakk?nda net bir?ey söyleyemesem de, Qing Hanedanl??? dönemi belgelerini okurken ya?am ko?ullar?yla alakal? bir tak?m bilgilere rastlad?m.

                        Güney Xinjiang'daki Yangi Hissar'da (bugün Yengisar ?lçesi olarak adland?r?lan) bulunan Qing askerleri aras?nda, Mançu Sekiz Afi? Ordular?’na mensup askerlerin kendine ait odalar? varken, Ye?il Standart Ordusu askerleri iki ki?ilik odalarda ya?amaktayd?. Qing Hanedanl???’n?n ortalar?nda bu düzenlemeler standart kabul edilirdi. Ama bu düzenlemelerin Qing Hanedanl???'n?n sonuna do?ru de?i?ip de?i?medi?inden tam olarak emin de?ilim.

                        Ancak, bu askerler konusunda çok endi?elenmemize gerek yoktur. Sonuçta hepsinin sayg?de?er bir i?i, devletten ald??? istikrarl? bir maa?lar? vard?. Ayr?ca askerler de, i? ç?k??? yerel tiyatrolarda Çin operalar?n? izleyebiliyorlard?. 43. resimde, giri?inde geleneksel Çin kemerli yolu ile etkileyici bir yap? olan eski Çin Ka?gar Tiyatrosunu görebiliyoruz. Bu tiyatroda sahnelenen operalar, sadece Çinliler taraf?ndan de?il, ayn? zamanda Uygur halk? ve yabanc?lar taraf?ndan da çok sevilen gösterilerdi. K?saca ?öyle özetleyebiliriz: Sanat?n ülke ve milliyet s?n?rlar?n?n çok ötesinde, bütün insanlara hitap eden bir özelli?i vard?r. Kashgar'da, ayn? zamanda zekas? ile Lady Catherine'i büyük ölçüde etkilemi? olan, Tianjin'den gelen Çinli Han tüccarlar ya?ard?.

                        Yukar?da bahsi geçen Andican Tüccarlar? daha çok Rusya’dan gelen mallar? satarken, Tianjinli tüccarlar Çin mallar? sat?yorlard?. Bu ürünler, titizlikle haz?rlanm?? ve çok güzel görünen ipek, ye?im, mercan, emaye i?i vazolar, çaydanl?klar vb. ürünlerdi. Lakin, Rus ürünleriyle kar??la?t?r?ld???nda bu ürünler çok pahal?yd?. Tianjin tüccarlar?yla s?k s?k görü?en Lady Catherine onlar hakk?nda söyler: “Ürünlerini satmaya ve ma?aza i?letmeye ek olarak, özel bankalar aç?p yüksek faizle borç para da verirlerdi. Kim olursa olsun, kar??dakini ikna edebilmek için her türlü yola ba?vururlar, ve bunlar? da kar?? tarafa gülümseyerek, arkada? canl?s? olduklar?n? göstermeye çal??arak yaparlard?.”

                        Ruslarla, Qing memurlar?yla veya Han tüccarlarla görü?medi?i zamanlarda Lady Catherine, oldukça s?radan bir ev han?m? hayat? sürdürdü. S?k s?k kalabal?k pazarlar ve sokaklar boyunca yürür, ailesi için meyve, ayakkab? ya da ?apka gibi ?eyler günlük kullan?m e?yalar? sat?n al?rd?. Bu ?ekilde, Ka?gar’daki insanlar?n günlük ya?amlar?na oldukça a?inayd?.

                        44. resim, Ka?gar’?n önemli simgelerinden biri olan Iygah Camii’ne aittir. Camii’nin önünde, Lady Catherine’nin bir zamanlar ziyaret etti?i ve oldukça hareketli diye nitelendirdi?i yerel çar??y? görebiliriz.

                        Resim 43 : Ka?gar ?ehrindeki Çin tiyatrosu

                        Resim 44 : Qing Hanedanl???’n?n son dönemlerinde, Iydgah Camii ve önündeki Pazar

                        Özellikle, Per?embe günleri (Yerel halk taraf?ndan Pazar Günü olarak bilinir), çar?? ziyaretçilerin ak?n?na u?rard?. 44. resimde görülebilece?i üzere, tüccarlar dö?emesiz sokaklara al???lm?? bir ?ekilde paspaslar serer ve kendilerini korumak için çad?rlar kurar, sonras?nda da bu paspaslara çömelip yoldan geçenlere ürünlerini satmaya çal???rlard?.

                        Eski Ka?gar’da, darbe ve deliklerle dolu dar sokaklar vard?. Su ta??yan arabalar ve e?ekler sürekli su s?çratt??? için zemin çamurlu oluyordu. Çar??n?n ortas?nda, meyve sat?c?lar?yla dolu bir yer vard?. Yaz aylar?nda, ?eftali, kay?s?, kavun, üzüm, incir, karpuz gibi çe?it çe?it meyveler çok dü?ük fiyatlarla sat?l?yordu. Lady Catherine notlar?nda, “ Bir kavun sadece 2 kuru?a al?nabiliyor. E?er ?ansl?ysan?z bununla koca bir üzüm sepetini sat?n alabilirsiniz.” yazm??t?r. Lady Cahterine’ye göre, meyveler çok ucuz ve yayg?n oldu?u için ziyafetlerde insanlara ikram edilmezlerdi. Resim 45, 2012’de Ka?gar’a yapt???m ara?t?rma gezisinde çekti?im bir foto?raft?r. Cami sa?lam ve zarif görünüyordu; her ne kadar önünde eskisi gibi kalabal?k pazarlar olmasa da, caminin arkas?ndaki sokaklarda her türlü ürünün sat?ld??? tezgahlar hala mevcuttur.

                        Yerel halk ve turistlerin s?kça ziyaret etti?i cami, sat?c?lar?n mallar?n? sergilemek için ideal bir yerdir. Etraf? farkl? ebat ve özelliklerde pazarlar ile çevrilidir. Iydgah Camii’ne ek olarak sat?c?lar, Qing Hanedanl???’n?n sonuna kadar, Ka?gar’daki di?er camilerin önünde(Resim 46) ya da arka sokaklar?nda (Resim 47)pazarlar kurup ürünlerini sergilediler. Örne?in, sadece deri ba?l?klar ve gümü? ipliklerle süslenmi? zarif kad?n ?apkalar? üzerine yo?unla?an pazarlar vard?. Pamuk çar??s? ve kuma? çar??lar? ile demirciler ve gümü?çülerin özel yap?m alet ve tak? üretti?i çar??lar vard?. Ka?gar’da çok ilginç ba?ka bir pazar daha vard?: ?kinci el k?yafetlerin sat?ld??? Bit pazar?. Bu pazar? da gören Lady Catherine, pazar?n ismine yak???r bir yer oldu?unu söylüyor.

                        Resim 45 : Iydgah Camii(Temmuz 2012)

                        Resim 46 : 1907'de Ka?gar Pazar?(hurda demir ve botlar?n sat?ld???) ve Iydgah Camii

                        Resim 47 : 1910’da Ka?gar sokaklar?

                        O zamanlar Çay Salonlar?, pazarc?lar için bir vazgeçilmezdi. ?nsanlar bu salonlarda oturup çaylar?n? içer, bir iki uzun sapl? bir çalg? aleti ve bir davulcunun yerel gösterilerini dinler, kulaklar?n?n pas?n? silerlerdi.  Bazen de bir masalc?n?n hikayelerini dinleyip kendilerinden geçerlerdi.

                        Ka?gar’a gelmesinin üzerinden 17 y?l geçikten sonra Lady Catherine 1915’te, 38 ya??ndayken ?ngiltere’ye döndü. Sonras?nda o ve kocas?, Man? Denizi’nde Normandiya sahilindeki küçük bir ada olan Jersey adas?na yerle?ti. Deniz meltemini dinledikçe, yurtd???nda 17 y?l boyunca ya?ad??? maceralar? s?k s?k dü?ünüyor olmal?yd?; ba?a ç?kmas? zor olan Ruslar?, k?zarm?? domuz kokusunu, Tianjin tüccarlar?n?n kurnazl???n?, taze meyveleriyle dolup ta?an çar??lar?, çay salonlar?ndaki canl? müzik performanslar? ile masalc?lar? vb...

                        Kaynakça

                        • (?ngiltere)Macartney, Catherine ve Shipton, Diana (yazarlar); Wang Weiping ve Cui Yanhu (çevirmenler): Diplomatlar?n E?lerinin Yeniden Toplanmas?. Xinjiang Halk Bas?n Yay?nc?l???, 2010.

                        • (?sveç)Jarring, Gunnar (yazar); Cui Yanhu ve Guo Yingjie (çevirmenler): Ka?gar'a Dönü?. Sincan Halk Bas?n Yay?nc?l???, 2010.

                        • (Finlandiya)Mannerheim, Carl Gustaf Emil (yazar) ve Wang Jiaji (çevirmen): Carl Mannerheim'?n Bat? Topraklar?n?n Gözlemleri, 1906-1908. Çin Etnik Sanat ve Foto?raf Yay?nevi, 2004.

                        黄金城棋牌首页 来电棋牌app| 下载火凤凰棋牌官方| 福建体彩下载| 赢乐尊享棋牌| 龙宇棋牌游戏