Özel Bilgi

                        Haritalar Dünyas?nda bir Xinjiang Hikayesi: Antik Haritalar ve ?nançlar(1)

                        01.03.2019 作者:Wang Yao

                        Dürüst ?nsanlar?n Onur Madalyas?: ?ehit Huang Guifang ve Xinjiang’?n “Fangshen Tap?naklar?”

                        Bugün Çin’de, çok az insan Fangshen(Fang Tanr?s?) ya da Xinjiang boyunca onun için in?a edilmi? tap?naklardan haberdard?r. Xinjiang’da bile, neredeyse hiç kimse fangshen miao(Fang Tanr?s? Tap?na??) terimini duymam??t?r. ?nsanlar?n büyük ço?unlu?u, bu tap?naklardan yaln?zca Tianshan Da?lar?n?n kuzey ve güneyinde toplam 10 tane oldu?unu bilmiyor. Neredeyse kimse, Fang’?n kim oldu?unu veya neden ünlü oldu?unu bilmez. Bunun sebebi, ?u anda hiçbir Fangshen Tap?na??’n?n kalmam?? olmas?d?r. Hakk?ndaki tarihi belgeler de darmada??n ve belirsizdir. Bu sebepten insanlar akl?nda art?k Fangshen ve hikayesi pek kalmam??t?r.

                        Bir zamanlar, Qing-Hanedanl???na ait tarihi belgeleri incelerken, tarihin tozlu sayfalar?nda kaybolmu? bu hikaye hakk?nda birkaç parçal? tasvire rastlad?m. Sonras?nda, derinlemesine bir ara?t?rma yapt???mda, Fang Tanr?s? Tap?na??’na ait ne bir antik harita, ne de foto?raf bulamad?m. Ancak bu, böyle bir tarihi de?erin gerçekten unutulmas? gerekti?i anlam?na gelmez. Tam tersine inançlar?n hikayesi, sava?, kan, sadakat, fedakarl?k kadar anlat?lmay? ve ara?t?r?lmay? hak ediyor.

                        Fang tanr?s?, gerçek ad? Fang olmasa da gerçek tarihi bi figürdür. Gerçek ad? Huang Guifang, nezaket ad? ise Dingxiang olan bu ki?ilik, ?mparator Jiaqing döneminde do?mu?tur. Daoguang döneminin ilk y?llar?nda, i?ledi?i bir suç yüzünden askere al?nm??t?r. Xinjiang’a transfer edilmeden önce, memleketi olan Hunan eyaletinden Gansu eyaletine sürgüne gönderildi. Çok geçmeden, kald??? ?ehirde isyan ç?kt?. Huang Guifang, tüm ?ehri kurtarmak için hayat?n? cesurca feda etti. Yerel halk taraf?ndan yurtsever eylemleri için o kadar sevildi ki, ona bir koruma tanr?s? olarak ibadet etmeye ba?lad?lar. Bilindi?i üzere yerel halk Guifang’?n onuruna tütsü yakabilece?i “Fang Tanr?s?” tap?naklar? in?a ettiler.

                        Bu hikaye, Daoguang döneminde ortaya ç?kmas?na ra?men, kökü Qianlong dönemine kadar uzan?r. ?mparator Qianlong'un Altishahr Khojas Ayaklanmas?'n? ba?ar?l? bir ?ekilde bast?rmas?ndan sonra, Khoja kabilesinden baz?lar? Orta Asya'da kal?rken, di?erleri Pekin'e göç etti. ?mparator Qianlong’un torunu olan Daoguang tahta geçti?i zaman, isyanc? liderlerden biri olan Buranidun Khoja’n?n torunu olan Jahangir Khoja, s?n?r bölgelerini i?gal etmeye ba?lad?. Bu iki torun sekiz sene süren bir sava?a girdi.

                        Jahangir, Xinjiang'daki isyanlar? dört ayr? olayda k??k?rtm??t?; bunlar?n en tehlikelisi, ?mparator Daoguang saltanat?n?n alt?nc? y?l?nda meydana geldi (1826). Ayn? y?l?n haziran ay?n?n ortalar?nda Jahangir, Xinjiang'? askerleriyle i?gal etti ve onlar? iki yöne gönderdi. Bir grup Ka?gar’a, di?er grup ise Yarkand’a gönderildi. 18 Temmuz'da, eski Ka?gar ?ehri ku?at?ld?. O s?rada Ka?gar'?n ba? yetkilisi Hakim Bek, kaleyi çok uzun süre tutamad?. 22'de eski ?ehir, Jahangir taraf?ndan ele geçirildi.

                        Daha sonra isyanc?lar Ka?gar’da, Laining olarak bilinen (Resim 59 ve 60'da gösterilen) Qing ordusu yönetimindeki yeri i?gal ettiler. Ka?gar Büyük Bakanlar Dan??man? (Qing Hanedanl??? döneminde güney Xinjiang'daki en yüksek askeri ofis) Qing Xiang, ?ehri korumak için seferberlik ilan etti. Birkaç ba?ar?s?z sald?r?dan sonra Jahangir, Hokand Hanl???’n? takviye göndermesi için kand?rd?. Ka?gar'da "Gu'erbahe" ilçesinde büyük miktarda alt?n gömülü oldu?unu, e?er Ka?gar, Yarkand, Yengisar, ve Hotan’?n i?gali için i?birli?i yaparlarsa onlara Ka?gar’? ve bahsetti?i alt?n?n yar?s?n? vermeyi vaad etti. Hokand ?ehre sald?rmak için askerler gönderdi ama Qing ordusuyla yap?lan muharebede muazzam kay?plara u?rad? ve geri çekildi. Yenilgisinden sonra Hokand, Jahangir'le birlikte dü?tü ve askerlerini Xinjiang'dan geri çekti. ?syan s?ras?nda, Jahangir, Kaidu Nehrini bloke ederek Qing ordusunun yerle?iminde sel meydana getirmeye çal??t?ysa da sava?? yine de kaybetti ve geri püskürtüldü.

                        Resim 59 : Qing Hanedan? Laining ?ehrin havadan görünümü

                        (Not: Laining ?ehri, Qianlong zaman?nda kurulmu?tur. ?smi, ?mparator Qianlong’un Hanedanl?k Hediyesi’dir. Qing Hanedanl???’n?n ortalar?na do?ru bir sava?ta yok edildi. Guangxu devrinde tekrardan in?a edildi. Yan taraftaki foto?raf, Laining ?ehrinin sonradan yap?lm?? halini gösteriyor. Bu ?ehir, ?u anda Bölge Kamu Güvenli?i Ofisi’nin korumas? alt?nda. 2012 Ay?n?n Temmuz ay?nda, ara?t?rmalar?m için ?ehri ziyaret etti?imde, foto?rafta görülen ?ehrin yan?ndaki Wengcheng duvar? hala ayaktayd?.)

                        Resim 60 : Qing Hanedan? Laining ?ehri harabeleri (Temmuz 2012)

                        Huang Guifang, bu sava??n kahramanlar?ndan biriydi. 6 May?s 1801'de Huang, Hunan Eyaleti, Changsha ?lçesindeki s?radan bir çiftlikte do?du. 1821'de, karde?i su üzerindeki bir anla?mazl?k s?ras?nda istemeden kom?ular?ndan birini öldürdü. Huang suçu üstlenmeye karar verdi. Qing Hanedanl??? yasalar?na göre, "büyük karde?inin suçunu üstlenen küçük bir erkek karde?, karde?çe bir dindarl?k sergiledi ve kibarl?kla muamele görmelidir". Bu nedenle, idam edilmek yerine Huang, orduya al?nd?.

                        Huang Guifang, Gansu Eyaletinde bir garnizon askeri olarak tam be? y?l geçirdi. Daha sonra Ka?gar'da bir kaleye transfer edildi. O geldikten sonra çok geçmeden, s?n?r bölgelerinde bir isyan patlad? ve Ka?gar ?ehri Jahangir'in isyanc?lar? taraf?ndan ku?at?ld?. ?syanc?lar, Ka?gar'dan a?a?? do?ru akan nehirleri bloke ederek Laining ?ehrini sel basmas?na sebep oldular. O zamanlar, ?ehir surlar? ve evlerin ço?u topraktan yap?lm??t? ve bu nedenle bir sel olay?nda buralar?n çökme olas?l??? yüksekti. "Güney Gölü Eyaleti" nin bir yerlisi olarak, Huang yetenekli bir yüzücüydü. Sava? için gönüllü oldu ve nehrin a?a??s?ndaki isyanc?lar?n setine do?ru yüzdü. Setin alt?ndan geçtikten sonra, ak?m taraf?ndan sürüklendi ve yaln?zca 25 ya??ndayken bo?uldu. Ölümünden sonra Huang, Ka?gar’daki hayat? koruma pahas?na yapt??? fedakarl?klar ve özverisi sayesinde, askerler ve yerli halk taraf?ndan çok sevildi.

                        Gansu ve Xinjiang'daki askerlik zamanlar?nda Huang Guifang, korudu?u halk u?runa hiçbir zaman kendi hayat?n? feda edecek kadar ileriye do?ru gitmekten hiç kaç?nmad?. Xinjiang halk?, sürekli ona ?ükranlar?n? ifade etmek için bir?eyler yapmaya çal??t?lar. Qing Hanedanl??? y?ll?klar?nda ?öyle yazar: “ Cömertçe, milletin selameti için hayat?n? veren birisiyle kim yar??abilir? O, do?ru bir ?ekilde ya?ad? ve hastalar?n veya afete u?rayanlar?n (sel, yang?n, çekirge gibi) yard?m için dua edebilece?i bir tanr?ra dönü?tü.” Onun ?erefine Xinjiang’?n ço?u yerine tap?naklar in?a ettiler ve “Fang Tanr?s?” olarak ona ibadet ettiler. ??te bu, Hui Guifang’?n, nas?l “Fang Tanr?s?” olarak an?ld???n?n hikayesidir. Onun tanr? ad?, Fang, 'yön' anlam?na gelir. Bu isim, Zhou Kral? ve köylülerin "dört yönün tanr?lar?" na kurbanl?k teklif etti?i ?iir Klasik'ine bir göndermedir. Xinjiang halk?, Konfüçyüs klasi?inden bu heyecan verici methiyeyi, Huang Guifang'?n ölümünden sonra onu onurland?rmak için kulland? ve onu, Zhou Kral? taraf?ndan ibadet edilen dört tanr?dan biri gibi kabul etti.

                        Resim 61 : Shule ?ehrinin kuzey kap?s?n?n 1954’te çekilmi? eski bir foto?raf?

                        Fang tanr?s?n?n ibadet ritüeli, Qing Hanedanl???'n?n sonuna kadar devam etti. O zamanlarda Xinjiang’da ondan fazla fangshen tap?na?? bulunabilirdi. Ara?t?rmaya göre, Qing Hanedanl???’n?n belli bir döneminde, bu tap?naklardan ayn? zamanda toplamda 11 tane vard?. Yili ve Hami’nin kuzey illerinde bir tane tap?nak varken, di?erleri güneydeki Aksu, Baicheng, Shule, Yarkand, Yengisar ve Uçturfan gibi büyük ?ehirlerde bulunuyordu.

                        Huang Guifang onuruna yap?lan tap?naklar, Qing Hanedanl???'n?n sonuna ve imparatorluk sonras? yönetimin ba?lang?c?na do?ru itibars?zla?t?. Halk Cumhuriyeti'nin kurulu?una kadar, güney Xinjiang boyunca bu tap?naklar?n kal?nt?lar?n? görebiliriz. Yuan Guo Xiang, 1949'da Halk Kurtulu? Ordusuyla beraber Xinjiang'? ele geçiren bir askerlerden biriydi. Kendisi, bu tap?naklardan birini Shule ?ehrinde kendi gözleriyle gördü?ünü iddia ediyor. Hat?ralar?na göre Halk Cumhuriyetinin ilk günlerinde, Shule'de sekiz Budist tap?na?? vard?. Ayr?ca Fangshenmiao Xiang (Fang Tanr?s? Tap?na?? Yolu) adl? kuzey soka??yla kesi?en bir geçit vard?. Bu soka??n bat? a?z?n?n kuzey taraf?nda, ön taraf?nda bir sahne ve arka taraf?nda büyük bir salon bulunan bir Fang tanr? tap?na??n?n kal?nt?lar? vard?. Tap?na??n iki kanad? çökmü? olsa da, avlunun ortas?nda bir a?aç hala sa?lamd?. Tap?nak çoktan terk edilmi?ti, ama hala büyük bir araziye sahipti. Bu avluda, opera söylenip tütsü yak?ld???n?, Huang Guifang’? yücelten kelimeler sarf edilip onun için kurbanlar kesildi?ini kolayca tahmin edebiliriz. Ne yaz?k ki bu tarihi yap?, Kültür Devrimi s?ras?nda tek katl? bir eve dönü?türüldü. Eski tap?na??n günümüze ula?an hiç bir foto?raf? kalmad?.

                        61. resim, Yuan Guoxiang'?n 1954'te Shule'nin kuzey ?ehri kap?s?n? çekti?i bir foto?raft?r. Bu kap?dan Shule'nin ?ehir merkezine do?ru gidildi?inde, tap?na??n bulundu?u yer olan Fangshenmiao kav?a??na var?l?yor. Foto?rafta görülen harap toprak yap?lar?, ?mparator Daoguang döneminde in?a edilen eski Huiwu yerle?iminin kal?nt?lar?d?r. Foto?raftan, ?ehir duvar? be? ila alt? ki?i boyunda gözüküyor. Qing Hanedanl???'ndan sonlar?ndan kalma belgeler, duvar?n "üç zhang yüksekli?inde" oldu?unu söylüyor. Qing ölçüm sisteminde, bir zhang’?n 3.2 metreye e?de?er oldu?u göz önüne al?nd???nda, bu duvar 9.6 metre yüksekli?ine tekabül ediyor. Ne yaz?k ki, bu duvar ve eski tap?nak, temsil ettikleri tarihle beraber, yava? yava? yok olmaktad?r.

                        Xinjiang’?n ?mparator Qianlong döneminde birle?tirilmesi s?ras?nda, iki Mançu generali Yarkand’daki çarp??mada hayat?n? kaybetti. Bu iki generalin ba?ar?lar?ndan dolay? Qing hükümeti, ?kiz ?ehitler Tap?na??'n? (shuangyimiao) in?a etti. Huang Guifang gibi, onlar?n sadakati ve milletine ba?l?l?k hikayeleri zamanla yok olmaya yüz tuttu. Bu kitap sayesinde umar?m, tarihin tozlu sayfalar?nda sakl? kalm?? olan bu hikayeleri çok daha fazla insana ula?t?rabilirim.

                        Kaynakça

                        • Chen Guoguang: Xinjiang’?n “Fang tanr?s?” asl?nda bir vatansever ?ehit idi: Fang tanr?s? y?ll?klar?n?n bir analizi. Bat? S?n?r Ara?t?rmalar?. Vol. 4, 2004.

                        • Long Kaiyi: Qing Hanedan?'n?n sonunda ve Kuomintang rejiminin ba?lang?c?nda Xinjiang'daki Han göçmenlerinin dini inançlar? üzerine bir ara?t?rma. Beifang Milliyetler Üniversitesi Dergisi. No. 6, 2011.

                        • Yuan Guoxiang: Güney Xinjiang’dan ?zler. Xinjiang Sanat ve Foto?raf Yay?nevi, 2012.

                        黄金城棋牌首页 火舞藏宝捕鱼下载| 大王来捕鱼app| 百家乐扑克| 赌博软件登陆| 捕鱼送分app