Özel Bilgi

                        Haritalar Dünyas?nda bir Xinjiang Hikayesi: Harita ve Co?rafya(1)

                        18.03.2019 作者:Wang Yao

                        Qing Hanedanl??? Zaman?nda Xinjiang ?ehirlerinin Haritalar?

                        Günümüzde, Xinjiang’?n birçok bölgesinde çok say?da ?ehir vard?r. Modern ?ehirlerin yo?unlu?u ve refah? bak?m?ndan, Xinjiang’?n Çin’in di?er illerinden pek fark? yoktur ve Orta Asya’daki kom?ular?ndan oldukça ileridedir. Son zamanlarda Xinjiang'da, Urumçi ve Altay gibi kuzey ?ehirlerinden, Ka?gar, Aksu ve Hotan gibi güney ?ehirlerine birçok yeri ziyaret etme ?ans?m oldu. Bu modern ?ehir hareketlili?ine tamamen kay?ts?z de?ildim. Lakin, akademik geçmi?imi de göz önünde bulundurursak, ben buralar?n geçmi?leriyle daha fazla ilgiliyim.

                        Resim 86 : Qing Hanedanl???ndan Gongning ?ehri kal?nt?lar? (Temmuz 2012)

                        Resim 87 :  Qianlong Hanedanl??? “Genel Xinjiang Atlas?”nda genel bir Xinjiang haritas?

                        Bugün Urumçi, eyalet ba?kenti ve gökdelenlerle dolu en büyük Xinjiang ?ehridir. Modern ?ehirlerin göz kama?t?r?c? ???klar?n? ve çekicili?ini sevenlerin aksine, Xinjiang Ziraat Üniversitesi'nin yan?nda yer alan "Gongning" Mançu yerle?iminin kal?nt?lar?n? ziyaret eden insan say?s? oldukça azd?r(Resim 86). Günümüzde bu yerle?im, tamamen harap durumdad?r ve kentsel konutlar aras?nda s?k???p kalm?? durumdad?r. Yili ?ehri, Bat? s?n?r bölgelerinin önemli bir merkezi olmaya devam ediyor. Ancak, Qing Hanedanl??? döneminde oldu?u gibi eskisi kadar prestij de?ildir. ?steyenler hala eski " Mançu yerle?imi olan"Huiyuan ve di?er önemli kal?nt?lar? ziyaret edebilir. Ka?gar, tarihi boyunca güney Xinjiang'daki en büyük ?ehir olmu?tur. Buras?, eski ve yeninin bir sentezi gibidir. Eski ?ehir Ka?gar ve Laining yerle?iminin modern gökdelenlerle ayn? sokaklar? payla?t?klar? kolayca görülebilir. Aksu ve Hotan, devasa tarihi mirasa sahip ünlü ?pek Yolu kentleridir. Ancak ?uan, Qing Hanedanl??? yap?lar?, gökdelenler sebebiyle görülmez olmu?lard?r. Aksu'nun Qing Hanedanl??? binalar? tamamen tahrip olmu?ken, Hotan'da eski bir asker yerle?iminin bulundu?u yerde hala Qing Hanedanl???'na ait bir tek duvar bulunabilir.

                        Xinjiang'?n kuzey ?ehirlerinin tarihinin güney illerinden çok farkl? oldu?unu belirtmekte fayda var. Güney Xinjiang, a??rl?kl? olarak vaha tar?m toplumlar? taraf?ndan daimi yerle?im yerleri olarak kullan?lm??t?r. Örne?in, Han Hanedanl???'ndan önce, Taklamakan Çölü'ndeki vahalarda, "Bat?'n?n 36 krall???" gibi Büyük Tarihçi Kay?tlar?nda listelenen ?ehir devletleri vard?. Bu arada, Qing Hanedanl???'n?n ba?lang?c?na kadar kuzey Xinjiang, bol su ve otlar?n oldu?u her yerde göçebe olarak ya?ayan Çungarya Hanl???'n?n Oyrat kabilelerine ev sahipli?i yapt?. Bir tak?m Uygur kölelerinin tar?m i?lerinde kullan?ld??? Yili çevresindeki bir bölge d???nda, sabit kentsel konutlar kavram? o zamanlar kuzey Xinjiang'da neredeyse hiç yoktu. Bugün Xinjiang'da yer alan modern ?ehirler, ?mparator Qianlong döneminde ?ekillendiler.

                        Günümüzde, çok az say?da insan?n, Xinjiang'daki Qing Hanedan? kal?nt?lar?n? ziyaret etmek için zaman? ve imkanlar? vard?r. Ayr?ca, bu ?ehirleri Xinjiang co?rafyas?na a?ina olmayan ki?ilere do?ru bir ?ekilde anlatmak oldukça zordur. Bu sebeple, okuyuculara bu ?ehirlerin bulundu?u yerlerin aç?k bir zihinsel görüntüsünü sa?lamak amac?yla, Qing Hanedanl??? ortalar?ndan, Xinjiang’?n en sembolik iki haritas?n? seçtim.

                        Taipei’de saklanan Genel Xinjiang Atlas?(bkz. Resim 87), kaba çizgiler ve ortalama etiketlere sahip olmas?na ra?men, 1773'te (Qianlong döneminin 38. y?l?) çizilmi? olan atlas, Qianlong döneminin 47. y?l?nda(1782) Bat? Bölgeleri Gazetesi ve Qianlong dönemi 42. y?l?nda(1777) Bat?’dan Manzaralar ve Sesler kitab? ile kar??la?t?r?ld???nda, Qianlong dönemi Xinjiang’? temsil eden nadir haritalardan biri olarak oldukça büyük bir tarihi de?ere sahiptir.

                        87. resimde gösterilen harita, geleneksel kuzey yönelimine sahiptir ve Qing Hanedanl??? dönemindeki Xinjiang bölgesini göstermektedir. “Hui(回)” karakteri, ?ehir duvarlar?n? and?rd???ndan ?ehirleri belirtmek için kullan?l?r. Ula??m a?lar?, noktal? çizgilerle belirtilmi?tir. Bununla beraber, da?lar, basit imgelerle, su yollar? ise paralel kal?n çizgilerle gösterilir. Her ne kadar haritan?n oranlar? ciddi derecede yanl?? olsa da, çizildi?i zamana ait Qing yerle?imlerinin da??l?m? hakk?nda iyi bir fikir veriyor.

                        Resim 88 :  Jiaqing Hanedanl??? “Bat? Atlas?” genel haritas?

                        773'te, Yumen, Yuanquan ve Dunhuang ilçeleri, Xinjiang yolu üzerindeki Jiayu Fort'un (Gansu Eyaletindeki Jiuquan eteklerinde) bat?s?nda kuruldu. Bu arada, Do?u Xinjiang'da Hami, Bizhan, Gaochang (veya Kara-Hoca) ve Turpan kentleri bulunuyordu. Tianshan da?lar?n?n kuzey yamac?nda bulunan Hami’den bat?ya do?ru yolculuk edildi?inde s?rayla, “Barkol, Mori, Jimisar, Tenage'er, Urumçi, Sanji, Hutubi, Manas, Usu, Çing, Tarbagatay ve Yili” vilayetleri geçilir. Do?u Xinjiang’dan güneye do?ru gidildi?inde ise, “Kara?ehir(Yanqi), Kuçar, Sayram, Baicheng, Aksu, Uçturfan, Ka?gar, Yengisar, Yarkent ve Hotan” ?ehirlerine rastlan?r.

                        Her ne kadar tüm ?ehirler “hui(回)” karakteri ile gösterilmi? olsa da, yüzölçümü aç?s?ndan hepsi son derece farkl?d?r. Qianlong döneminin ortalar?nda, Do?u Xinjiang'?n ba?l?ca ?ehirleri Hami ve Turpan iken, kuzey Xinjiang'daki benzerleri Barkol, Urumçi, Tarbagatay ve Yili ?ehirleridir. Güney Xinjiang’daki ana ?ehirler ise Kara?ehir, Kuçar, Aksu, Uçturfan, Ka?gar, Yengisar, Yarkent ve Hotan idi.

                        Bat? Atlas?(bkz. Resim 88), günümüzde Çin Ulusal Kütüphanesi’nde saklanmaktad?r. Bu atlastaki haritalar, Jiaqing döneminin ortalar?nda(1811-1820), kuzeybat? s?n?rlar? ara?t?rmalar? uzman? ünlü Zhang Mu’nun, Xinjiang eyaletini yans?tan ka??t üzerine yapt??? suluboya resimlerdir. Bu noktada, Xinjiang'?n kentsel da??l?m? ve sosyoekonomik ko?ullar?, ?mparator Qianlong döneminden geni?leme ve bar?? ortam? sayesinde istikrar kazanm??t?r. 88. resimde görülen harita, güney yönelimlidir. Haritalar büyük oldu?undan, yeniden boyutland?r?ld?klar?nda okunmas? zorla??r. Bu nedenle, önemli ?ehirleri büyük k?rm?z? metinler ile belirttim.

                        Zhang Mu, ?mparator Jiaqing döneminde, Bat? Atlas?’nda yer alan Genel Xinjiang Haritas?’nda Xinjiang’?n büyük ?ehirleri ?öyle aç?klanm??t?r: “Hami ?ehri, Xinjiang’?n giri? kap?s?d?r. Hami’den Tianshan da?lar?n?n güneybat?s?na do?ru gidildi?inde Güney rotas? olarak bilinen bölgedeki, Turfan, Kara?ehir, Kuçar, Aksu, Yarkent, Hotan, Yengisar ve Ka?gar bölgeleri kar??n?za ç?kar. E?er Hami’den bat?ya do?ru Tianshan da?lar? çaprazlamas?na geçildi?inde, Barkol, Antik Kent, Urumçi, Usu, Tabargatay ve Yili ?ehirleri dahil olmak üzere Kuzey Rotas?’ndaki ?ehirlere rastlan?r.

                        87. ve 88. resimdeki haritalar kar??la?t?r?ld???nda, Xinjiang’?n kuzey ve güney bölgelerinde olan büyük?ehirlerde, Qianlong döneminden Jiaqing dönemine çok fazla bir de?i?im olmad???n? gösteriyor. Hami ve Turpan do?u Xinjiang’?n iki büyük merkezi olarak statülerini korudular. Bu güne kadar Hami, kavun üreticisi olarak ünlenirken, Tuffan ilçesi üzümleriyle bilinir.

                        Xinjiang'?n kuzey ve güneyinde bulunan ?ehirlerin farkl? durumlar?, Qing Hanedanl???n?n ortalar?nda, Xinjiang'?n askeri yönetimi ile yak?ndan ili?kiliydi. Askeri hiyerar?iye göre, Yili generali, Xinjiang'daki en yüksek otorite idi. Alt?nda Tabargatay Bakan? Büyük Dan??man?, Ka?gar Büyük Bakan Dan??man? ve Urumçi Ba?komutan? vard?. Büyük Bakan Dan??manlar? ve Ba?komutanlar, Yili Generalinin emrinde olmalar?na ra?men, i?levleri bak?m?ndan nispeten ba??ms?zd?lar. Bu nedenle, bu dört kentin o zamanlar Xinjiang'daki askeri yönetimin ana merkezleri oldu?unu söyleyebiliriz.

                        Çungarya Hanl??? saray?n?n eski yeri ve Yili Generali’nin ikamet etti?i yer olarak, Yili’nin Qing Hanedanl??? s?ras?nda önemli bir jeopolitik konuma sahiptir. Ayn? zamanda, Yili Nehri’nin bereketli havzas?ndaki konumu sebebiyle buras?, çiftçiler için ideal bir ya?am alan? olmu?tur. Bu nedenle Qing Hanedanl???, Yili’yi, Huiyuan(Resim 89), Huining, Yichun, Ningyuan, Suiding, Guangren, Zhande, Gongchen ve Tarqi gibi bir dizi yerle?im yeri olarak seçti. Yili vilayeti, yerle?im yerleri ve nüfus yo?unlu?u aç?s?ndan Xinjiang’daki en yo?un yerdi.

                        Urumçi’nin Ba?komutan?, Yili Generalinin emrinde olmas?na ra?men, ikisi de askeri idare hiyerar?isinde congyipin veya "1B" içindeki ayn? rütbeye (pim) sahipti. Ba?komutan Do?u Xinjiang'daki en büyük askeri otorite idi. Emrinde, Hami Büyük Bakanl?k Müfetti?i, Turfan’daki Askeri Birlikler Bakan?, Barkol’daki Büyük Askeri Birlikler Bakan? ve Usu’daki Büyük Birlikler Bakan? çal???yordu. Xinjiang, Qing Hanedanl???’n?n sonunda bir eyalet haline getirildi?inde Urumçi, Yili’yi geçerek, Xinjiang’?n ba?kenti ve en büyük ?ehri oldu. Bu durum, günümüze kadar devam etti. Barkol, Xinjiang'a giden ana yolun stratejik bir kav?a??nda bulunmaktad?r. Yo?un bir nüfus ve çe?itli tap?naklara sahiptir. Bu nedenle "Kuzey Xinjiang Tap?nak Ba?kenti" olarak da bilinir. Burada biri Mançu, di?eri Han olmak üzere iki yerle?im yeri vard?r. Tabargatai (bugün Çöçek olarak bilinir), Xinjiang'?n kuzeybat? s?n?r?nda yer almaktad?r. Buran?n Ba?bakan Dan??man?, Mo?ol ve Kazak göçebeleri gibi i?lere ba?kanl?k etti. ?mparator Qianlong döneminde, Suijing ad? verilen bir Qing yerle?im yeri haline geldi. Xinjiang'?n kuzeyindeki ?ehirlerin mevcut durumunun, ?mparator Qianlong döneminde hüküm süren dinami?in bir devam? oldu?unu söylenebilir.

                        Resim 90 : 1924 Hetian ?ehrinin eski bir foto?raf?

                        Resim 91 : Qing Hanedan?’ndan kalma Hetian Surlar?n?n kal?nt?lar? (Temmuz 2012)

                        Güney Xinjiang kentlerinin ?anl? bir tarihi vard?r. Qing Hanedanl??? döneminde, Qing saray?, Ka?gar'da ikamet eden ve güney Xinjiang'?n i?lerine ba?kanl?k yapan Ka?gar Büyük Bakan Dan??manl??? ofisini kurdu. Ka?gar, askeri yönetimin önemli bir merkeziydi ve Laining ad?nda bir Mançu yerle?imi vard?. Güney Xinjiang'?n di?er büyük ?ehirleri, Büyük Bakanl?k Müfetti?i ve Büyük Askeri Birlik Bakanlar? taraf?ndan yönetildi. Kara?ehir, Do?u'dan Güney Xinjiang'a, Bosten Gölü yak?n?nda yol nedeniyle stratejik bir öneme sahipti. Büyük Bakan Ba?komiser taraf?ndan yönetildi. Do?u Volga Nehri’nin havzas?ndan Turgutlar bu bölgede bir süre göçebe olarak ya?ad?lar. Kuçar bölgesindeki Baicheng ve Bugu’er Uygur kenti bir müfetti? taraf?ndan yönetiliyordu. ?mparator Qianlong döneminde, Qing saray?, eski Aksu ?ehrinin kuzeybat?s?ndaki soylular?n sahip oldu?u bir avluyu sat?n ald? ve ba?ka bir yerle?im bölgesi olarak kulland?. Uçturfan'da, ?mparator Qianlong'un Yongcheng ad?n? verdi?i bir Mançu yerle?imi vard?. Yarkent, Yengisar ve Hotan'?n yeni yerle?im yerleri (bkz. Resim 90), ?ehir surlar?n?n d???nda de?il, eski ?ehir merkezinde in?a edildi. Temmuz 2012'de, Xinjiang'a yapt???m gezi s?ras?nda, Hotan'daki Qing Hanedanl??? yerle?iminin bir askeri üs taraf?ndan kullan?ld???n? ve kal?nt?lar?n?n ço?unun, daha iyi korunmalar? için bir parka dahil edildi?ini ke?fettim (bkz. Resim 91).Yukar?da ad? geçen Xinjiang'?n güneyindeki büyük ?ehirlere, Qing belgelerinde toplu olarak nanbacheng(Güney’in Sekiz Kenti) ad? verildi.

                        92. resimde gösterilen ?mparator Qianlong’un portresinde, imparatora küçük bir çocuk e?lik ediyor. Bir eliyle, bir geyi?i evcille?tirirken, di?er elinde süs bir asa bulunmaktad?r. Yüzü, mutlu bir ifade ve ruhani bir yap?ya sahiptir. Onun özellikleri aynen, tahta yeni ç?kt?ktan sonra çekilen 10. resimde gösterildi?i gibi saf bir yüz ve uzun, hassas ka?lara sahiptir.

                        Resim 92 : ?mparator Qianlong portresi

                        Buna ek olarak, 92. resimdeki portrede ayn? zamanda “Sonsuz Bahar?n Hanesi”nin Otobiyografik ?iiri de vard?r. ?mparator Qianlong'un babas? ?mparator Yongzheng, kendisine “Dünyevi ??lerden Kurtulan Ev Sahibi” ve “Mükemmel Netlikteki Ev Sahibi” gibi ünvanlar veren dindar bir Budistti. Bir Budist töreninde o?luna, o sadece bir bebekken "Sonsuz Bahar?n Hanesi" ünvan?n? verdi.

                        ?mparatorluk sonras? Çin'de, Kuzey Xinjiang'daki Altay ?ehri (Qing Hanedanl??? döneminde Chenghuasi olarak bilinir), stratejik konumu ve do?al afetlerden kaçan Kazak göçebelerinin göç etmesiyle oldukça geli?mi?tir. Bu arada, Qing Hanedanl??? döneminde çok az dikkat çeken Korla ?ehri, modern demiryolu a?? sayesinde Kara?ehri geride b?rakarak güney Xinjiang'?n en büyük ?ehri haline gelmi?tir. Çin Halk Cumhuriyeti'nin kurulu?unun ard?ndan Karamay, do?al kaynaklar?n? (büyük ölçüde petrol) kullanmaya ve ekonomisini geli?tirmeye ba?lad?. Shihezi ve Aral bölgeleri ise, ordu birimlerinin oradaki çorak topraklar? ?slah etmesiyle beraber önemli ölçüde geli?ti.

                        Bu de?i?ikliklere ra?men, Xinjiang'daki ?ehirlerin temel yerle?imi ve statüsü, ?mparator Qianlong hükümdarl??? döneminde gerçekle?en ilk Qing i?galinden bu yana hemen hemen ayn? kalm??t?r. ?mparator Qianlong'un Xinjiang ve Çin medeniyetinin geli?imine katk?s? oldukça fazlad?r. Qing Hanedanl???’n?n yapt??? ?eyler modern toplumumuzla alakal? görünmese de, Çin, “Sonsuz Bahar?n Hanesi”nin çabalar? olmasayd?, bugünkü haline gelemezdi.

                        黄金城棋牌首页 新版金蟾捕鱼app| 百盛棋牌首页| 美女棋牌app| 棋牌送金币| 泊众棋牌游戏app